Steeds minder Nederlanders zijn lid van een politieke partij. Politieke partijen hebben nieuwe leden hard nodig, en niet alleen wegens de contributie. Een partij drijft immers op vrijwilligers. Bovendien is een partij een kweekvijver voor bestuurlijk talent.
Volgens Gerrit Voerman, directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, verliezen vooral de traditionele grote partijen (PvdA, CDA en VVD) veel leden. ,,Je ziet dat die middenpartijen, met op tal van punten genuanceerde opvattingen, in het algemeen niet meer tot de verbeelding spreken.”
De PvdA ziet veel oude leden vertrekken, maar ook veel nieuwe leden zeggen binnen een jaar alweer op. De sociaaldemocraten schakelen inmiddels Kamerleden en wethouders in om opzeggers na te bellen. Een kwart van de opzeggers keert dan op hun schreden terug.
Om nieuwe leden te werven zetten partijen steeds vaker internet in, zoals de SP met Jan Marijnissen-filmpjes. Het CDA wil via een ,,ingrijpende professionalisering van de partijorganisatie” nieuwe leden voor langere tijd vastleggen, vertelt partijvoorlichter Michael Sybom. ,,Bij ons melden zich relatief veel ambitieuze, actieve jongeren aan die graag mee willen doen. Daarom organiseren we bijvoorbeeld peilingen met de vraag over welke thema’s de leden willen discussiëren. Daaraan verbinden we debatavonden. Ook mag ieder lid tegenwoordig op congressen meestemmen.”
Waar de PvdA streeft naar de terugkeer van het ‘clubgevoel’, wil het CDA een ‘familiegevoel’ creëren, zegt Sybom. Nieuw lid Laura Koene (33), werkzaam bij de gemeente Rotterdam, voelde zich snel thuis bij de christendemocraten. ,,Op mijn eerste partijbijeenkomst kwam een hoogbejaarde man op me af, die me begroette: ‘Hallo, jong CDA-lid’.”
Gé Speelman (52), docente aan de theologische universiteit in Kampen, is sinds januari lid van de PvdA. ,,Ik ben niet uit carrièreoverwegingen lid geworden. Ik had altijd al meningen en ergerde me vaak wild aan beweringen van politici. Ik wilde niet langer aan de kant staan.” Koene en Speelman zijn twee van die Nederlanders naar wie Gerrit Voerman nieuwsgierig is. ,,We zijn benieuwd naar de motieven van mensen om nog lid te worden van partijen als CDA en PvdA.”
Laura Koene was altijd al geïnteresseerd in politiek. ,,Maar ik wilde zien hoe het er in het echt aan toegaat. Dan blijkt zo’n partij toch heel erg een club van enthousiaste mensen te zijn. Degenen met charisma, met veel hart voor de zaak en het betere verhaal weten de anderen te overtuigen.”
Evenmin als Gé Speelman is zij is de politiek in gegaan in de hoop haar kansen op de arbeidsmarkt te verbeteren. ,,Ik heb het prima naar mijn zin als gemeenteambtenaar. Ik vind het mooi om te zien hoe jonge mensen partijlid worden en geloven dat we de stad echt beter kunnen maken. Via de politiek kun je toch leuke dingen bereiken voor je omgeving.”
Het CDA speelt op die belangstelling voor kleinschaligheid in. Michael Sybom: ,,Als leden uit Twente willen debatteren over de leefbaarheid van het platteland, kunnen ze zich via onze internetsite in een discussiegroep organiseren.”
Gerrit Voerman denkt dat de partijen ondanks die nieuwe initiatieven nog heel wat problemen te wachten staan. ,,In dunbevolkte plattelandsgemeenten zie je al dat het steeds moeilijker wordt om kandidaten te vinden voor de gemeenteraden.
Nederland heeft in West-Europa relatief gezien het laagste aantal partijleden. De legitimiteit van de partijendemocratie raakt in het geding als het aantal leden verder terugloopt. Dan ontstaat het beeld van olifanten die op weg naar hun graf door hun poten zakken.”